Prace pożarowo niebezpieczne to działania, które mogą bezpośrednio zagrozić powstaniem pożaru lub wybuchu. Najczęściej kojarzą się ze spawaniem, cięciem, szlifowaniem, użyciem otwartego ognia albo pracami remontowo-budowlanymi prowadzonymi w pobliżu materiałów palnych, instalacji technicznych lub w strefach zagrożenia wybuchem.
Takie prace nie powinny być wykonywane „z marszu”. Bezpieczny sposób działania wymaga wcześniejszej oceny zagrożeń, zabezpieczenia miejsca, wyznaczenia osób odpowiedzialnych, zapewnienia sprzętu gaśniczego i sprawdzenia obiektu po zakończeniu prac.
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. definiuje prace niebezpieczne pod względem pożarowym jako prace remontowo-budowlane związane m.in. z użyciem otwartego ognia, cięciem z wytwarzaniem iskier i spawaniem, prowadzone wewnątrz obiektów, na dachach, terenach przyległych, placach składowych oraz w strefach zagrożonych wybuchem.
Czym są prace pożarowo niebezpieczne?
Prace pożarowo niebezpieczne to nie tylko spawanie. W praktyce mogą obejmować wiele czynności, które generują temperaturę, iskry, płomień, rozgrzane elementy albo ryzyko zapłonu materiałów znajdujących się w miejscu pracy.
Do takich prac można zaliczyć m.in.:
- spawanie,
- cięcie metalu,
- szlifowanie,
- lutowanie,
- zgrzewanie,
- prace z użyciem otwartego ognia,
- podgrzewanie elementów,
- prace na dachach z użyciem palników,
- prace przy instalacjach technicznych,
- prace w pobliżu materiałów palnych,
- prace w pomieszczeniach lub strefach zagrożonych wybuchem.
Największy problem pojawia się wtedy, gdy prace niebezpieczne są wykonywane w obiekcie, który normalnie funkcjonuje: w magazynie, zakładzie produkcyjnym, lokalu usługowym, budynku biurowym, hali, garażu, zapleczu technicznym albo przestrzeni z instalacją gazową.
Dlaczego zabezpieczenie prac jest tak ważne?
W czasie wykonywania prac może dojść do zapalenia materiałów palnych, izolacji, opakowań, kurzu, pyłu, elementów konstrukcji budynku, przewodów, instalacji lub wyposażenia. Zagrożenie może pojawić się nie tylko w samym miejscu pracy, ale też w rejonach przyległych, np. po drugiej stronie ściany, pod stropem, za zabudową albo w przestrzeniach technicznych.
Rozporządzenie wskazuje, że przed rozpoczęciem prac niebezpiecznych pod względem pożarowym właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu powinien m.in. ocenić zagrożenie pożarowe, ustalić przedsięwzięcia zapobiegające powstaniu i rozprzestrzenianiu się pożaru lub wybuchu, wskazać osoby odpowiedzialne oraz zapoznać wykonawców z zagrożeniami i sposobami zabezpieczenia.
Bezpieczny proces powinien więc zaczynać się jeszcze przed wejściem wykonawcy na miejsce pracy.
Co sprawdzić przed rozpoczęciem prac?
Przed rozpoczęciem prac warto przeprowadzić krótką, praktyczną ocenę zagrożenia. Nie chodzi o formalność, ale o sprawdzenie, czy prace można wykonać bezpiecznie i jakie zabezpieczenia są potrzebne.
Przed rozpoczęciem prac należy sprawdzić m.in.:
- jaki rodzaj prac będzie wykonywany,
- czy pojawi się otwarty ogień, iskry lub wysoka temperatura,
- czy w miejscu pracy są materiały palne,
- czy w pobliżu znajdują się instalacje techniczne,
- czy występuje gaz, pył, pary cieczy palnych lub atmosfera wybuchowa,
- czy miejsce wykonywania prac jest uporządkowane,
- czy drogi ewakuacyjne są drożne,
- czy dostępny jest sprzęt gaśniczy,
- kto odpowiada za przygotowanie miejsca pracy,
- kto nadzoruje prace,
- kto kontroluje miejsce po zakończeniu prac.
W obiektach, w których występuje ryzyko wybuchu, ocena powinna być szczególnie ostrożna. Rozporządzenie wskazuje, że w obiektach i na terenach przyległych, gdzie prowadzone są procesy technologiczne z użyciem materiałów mogących tworzyć mieszaniny wybuchowe lub gdzie takie materiały są magazynowane, dokonuje się oceny zagrożenia wybuchem.
Zabezpieczenie miejsca wykonywania prac
Zabezpieczenie miejsca to jeden z najważniejszych etapów. W praktyce powinno ograniczać ryzyko, że iskra, płomień, gorący element albo odprysk doprowadzi do pożaru.
Warto zadbać o:
- usunięcie materiałów palnych z miejsca pracy,
- zabezpieczenie materiałów, których nie da się usunąć,
- zabezpieczenie elementów konstrukcji budynku,
- zabezpieczenie instalacji technicznych,
- sprawdzenie przestrzeni po drugiej stronie ścian i przegród,
- zamknięcie lub osłonięcie otworów, szczelin i przepustów,
- przygotowanie podręcznego sprzętu gaśniczego,
- zapewnienie bezpiecznego dojścia do miejsca pracy,
- wyznaczenie osoby nadzorującej,
- ograniczenie dostępu osobom postronnym.
Przy wykonywaniu prac niebezpiecznych pod względem pożarowym należy zabezpieczyć przed zapaleniem materiały palne znajdujące się w miejscu wykonywania prac oraz w rejonach przyległych, w tym elementy konstrukcji budynku i instalacje techniczne.
Sprzęt gaśniczy i osoby odpowiedzialne
W miejscu wykonywania prac powinien znajdować się sprzęt umożliwiający likwidację źródeł pożaru. Nie wystarczy, że gaśnica jest „gdzieś w budynku”. Musi być dostępna tam, gdzie realnie może dojść do zapalenia.
W praktyce warto ustalić:
- jaki sprzęt gaśniczy jest potrzebny,
- gdzie ma się znajdować,
- kto potrafi go użyć,
- kto odpowiada za nadzór,
- kto kontroluje miejsce po zakończeniu prac,
- kto podejmuje decyzję o przerwaniu prac,
- kto alarmuje służby w razie pożaru lub wybuchu.
Rozporządzenie wymaga również, aby do wykonywania prac dopuszczone były osoby upoważnione i posiadające odpowiednie kwalifikacje, a używany sprzęt był sprawny technicznie i zabezpieczony przed możliwością wywołania pożaru. ELI
Właśnie dlatego przy tego typu działaniach ważne są zarówno BHP, jak i PPOŻ. Bezpieczeństwa i higieny pracy nie można oddzielać od ochrony przeciwpożarowej, jeśli prace mogą doprowadzić do pożaru lub wybuchu.
Prace w strefach zagrożonych wybuchem
Szczególnej ostrożności wymagają prace prowadzone w strefach zagrożonych wybuchem albo w pomieszczeniach, w których wcześniej używano łatwopalnych cieczy lub gazów. W takich warunkach iskra, otwarty ogień albo rozgrzany element mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie.
Przepisy wskazują, że prowadzenie prac niebezpiecznych pod względem pożarowym w pomieszczeniach lub przy urządzeniach zagrożonych wybuchem jest dopuszczalne jedynie wtedy, gdy stężenie par cieczy lub gazów w mieszaninie z powietrzem w miejscu wykonywania prac nie przekracza 10% ich dolnej granicy wybuchowości.
W praktyce oznacza to, że przed wykonaniem takich prac trzeba szczególnie dokładnie ocenić warunki, rodzaj substancji, instalacje, wentylację, możliwość powstania atmosfery wybuchowej i sposób kontroli miejsca pracy.
Dokumentacja i instrukcja prac pożarowo niebezpiecznych
Dobrze przygotowana dokumentacja pomaga uporządkować odpowiedzialność. W wielu firmach problemem nie jest brak wiedzy, ale brak jasnej procedury: kto wydaje zgodę, kto sprawdza miejsce, kto zabezpiecza prace, kto prowadzi nadzór i kto kontroluje obiekt po zakończeniu.
W dokumentacji warto uwzględnić:
- instrukcję prowadzenia prac niebezpiecznych,
- ocenę zagrożenia pożarowego,
- wyznaczenie osób odpowiedzialnych,
- zakres zabezpieczenia miejsca pracy,
- wykaz sprzętu gaśniczego,
- zasady dopuszczenia wykonawcy,
- sposób kontroli po zakończeniu prac,
- zasady alarmowania,
- potwierdzenie zapoznania wykonawców z zagrożeniami.
Jeżeli w obiekcie jest wymagana instrukcja bezpieczeństwa pożarowego, powinna ona obejmować również sposoby zabezpieczenia prac niebezpiecznych pod względem pożarowym, jeżeli takie prace są przewidywane.
W razie potrzeby pomagamy przygotować lub uporządkować dokumentację PPOŻ związaną z procedurami, instrukcjami i zabezpieczeniem prac.
Kontrola po zakończeniu prac
Zagrożenie nie kończy się w momencie wyłączenia sprzętu. Po zakończeniu prac może dojść do tlenia się materiałów, nagrzewania elementów konstrukcyjnych, zapalenia izolacji, zalegania iskier albo rozwoju pożaru w miejscu niewidocznym dla pracowników.
Dlatego po zakończeniu prac należy skontrolować miejsce, w którym były wykonywane, oraz rejony przyległe. Taki obowiązek wynika wprost z rozporządzenia dotyczącego ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. ELI
W praktyce kontrola powinna obejmować:
- miejsce wykonywania prac,
- sąsiednie pomieszczenia,
- przestrzenie za ścianami i przegrodami, jeśli mogły być narażone,
- elementy konstrukcji,
- instalacje techniczne,
- materiały palne,
- powierzchnie, na które mogły spaść iskry,
- miejsca, w których mógł pojawić się dym lub zapach spalenizny.
Szkolenie pracowników i wykonawców
Prace pożarowo niebezpieczne powinny być wykonywane przez osoby, które wiedzą, jakie zagrożenia występują w danym miejscu i jak ich uniknąć. Dotyczy to zarówno pracowników firmy, jak i wykonawców zewnętrznych.
Szkolenie powinno obejmować:
- rozpoznawanie zagrożeń pożarowych,
- zasady zabezpieczenia miejsca pracy,
- obsługę sprzętu gaśniczego,
- procedurę alarmowania,
- zasady przerwania prac,
- postępowanie w razie pożaru lub wybuchu,
- odpowiedzialność osób nadzorujących,
- kontrolę po zakończeniu prac.
Jeżeli w firmie często prowadzone są prace remontowe, techniczne, serwisowe albo spawalnicze, warto połączyć procedury z praktycznym szkoleniem PPOŻ. W tym zakresie przydatne mogą być szkolenia PPOŻ oraz konsultacje w ramach doradztwa PPOŻ.
FAQ — pytania i odpowiedzi
Czym są prace pożarowo niebezpieczne?
To prace remontowo-budowlane lub techniczne, które mogą powodować ryzyko pożaru lub wybuchu, np. spawanie, cięcie, szlifowanie, użycie otwartego ognia albo prace wykonywane w strefach zagrożonych wybuchem.
Kto odpowiada za zabezpieczenie prac pożarowo niebezpiecznych?
Przed rozpoczęciem takich prac właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu powinien ocenić zagrożenie, ustalić zabezpieczenia, wskazać osoby odpowiedzialne i zapoznać wykonawców z zagrożeniami.
Czy przy takich pracach trzeba mieć sprzęt gaśniczy?
Tak. W miejscu wykonywania prac powinien znajdować się sprzęt umożliwiający likwidację źródeł pożaru. Sprzęt powinien być dostępny, sprawny i dobrany do rodzaju zagrożenia.
Czy trzeba sprawdzić miejsce po zakończeniu prac?
Tak. Po zakończeniu prac należy skontrolować miejsce, w którym były wykonywane, oraz rejony przyległe, ponieważ zagrożenie może utrzymywać się mimo zakończenia samej pracy.
Czy warto przygotować instrukcję prac pożarowo niebezpiecznych?
Tak. Instrukcja pomaga uporządkować procedurę, zakres zabezpieczeń, odpowiedzialność osób nadzorujących, sposób dopuszczenia wykonawcy, wymagany sprzęt gaśniczy i kontrolę po zakończeniu prac.
Podsumowanie
Prace pożarowo niebezpieczne wymagają dobrej organizacji. Bezpieczne wykonanie takich prac zaczyna się od oceny zagrożeń, zabezpieczenia miejsca, wyznaczenia osób odpowiedzialnych i przygotowania sprzętu gaśniczego. Równie ważna jest kontrola po zakończeniu prac, bo pożar może rozwinąć się także po zakończeniu spawania, cięcia, szlifowania lub pracy z otwartym ogniem.
Jeżeli chcesz uporządkować procedury, dokumentację albo szkolenie pracowników związane z pracami pożarowo niebezpiecznymi, skontaktuj się z nami. Pomożemy ocenić ryzyko, przygotować zasady zabezpieczenia prac i dopasować działania do konkretnego obiektu.